Ο άνθρωπος της σκιάς

Το νέο βιβλίο του Θεσσαλονικιού πεζογράφου Δημήτρη Τσινικόπουλου είναι μια συλλογή δεκαοκτώ διηγημάτων με ήρωες ανθρώπους της διπλανής πόρτας που κινούνται κυρίως στη μεγαλούπολη της παρακμής. Ο συγγραφέας σκιαγραφεί τον Άλλον και το πρόβλημα που αφήνει στη ζωή του βαριά σκιά. Σαφής και λιτή η γραφή του υπακούει στη δράση. Χαρακτηριστικό της προτέρημα η συμπύκνωση. Μέσα σε μια σκηνή συμπυκνώνεται η ουσία της ζωής ενός ανθρώπου και τα αδιέξοδα που ορθώνονται μπροστά στα όνειρά του.

Ο σκιοφοβικός που παλεύει με τη σκιά του, ο αλκοολικός που θεωρεί πως είναι δαιμονισμένος, ο οπαδός του Νίτσε που επιτίθεται στους θρησκευόμενους, ο πλαστογράφος ερευνητής αρχαίων χειρογράφων και ο άνθρωπος που μηνύει τον ίδιο τον Θεό είναι μερικά από τα πρόσωπα των διηγημάτων που εμφανίζονται σε μιαν αφήγηση αντικειμενική, όπου τα συμβάντα παρατίθενται όπως συνέβησαν ανάλογα και ταυτόχρονα με την εμφάνισή τους στον ορίζοντα της ιστορίας. Το να  δείχνεις και να μην αναφέρεις απλώς είναι ένας προδρομικός τρόπος της διήγησης καθιερωμένος ήδη από τον 19ο αιώνα, όταν το είδος απέκτησε αυτονομία και καθιερώθηκε ανεξάρτητα από το μυθιστόρημα. Στα συγκεκριμένα διηγήματα ωστόσο, η παρουσία του λόγου είναι αρκετά έντονη χωρίς όμως ο λόγος να επηρεάζει τη συμμετρία της αφήγησης. Γιατί μπορεί στο επίπεδο του λόγου να καταχωρούνται αρκετά αφηγηματικά στοιχεία, όμως αυτά δένονται εύστοχα με την αναφορά τους στον εκάστοτε ήρωα – ομιλητή.

 Έτσι, στο πρώτο διήγημα, από το οποίο και ο τίτλος της συλλογής, διαβάζουμε: «Ο άνθρωπος, σκέφτηκε πριν τον πάρει ο ύπνος ο μεσημεριανός, παλεύει μια ζωή με τη σκιά του. Θέλει να είναι λεύτερος. Μα ούτε κι από τη σκιά του δεν μπορεί να απαλλαγεί. Πόσο μάλλον από τη σκιά του εσωτερικού του φωτισμού. Πώς να ξεριζώσει τις εσωτερικές του σκιές; Τα χρόνια περνούν. Φεύγουν σαν σκιά. Αδύνατο να τα κρατήσεις. «Όπως δεν μπορείς να τιθασεύσεις τη σκιά σου». Αυτή ήταν η τελευταία αράδα του βιβλίου που διάβασε πριν κοιμηθεί. «Σκιάς όναρ ο άνθρωπος…», θυμήθηκε». Ανάλογα ο Στέφαν Τσβάιχ θα σημειώσει στην αυτοβιογραφία του: «…Και καθώς βάδιζα προς το σπίτι μου, είδα ξαφνικά μπροστά μου τη σκιά του εαυτού μου, ακριβώς όπως είχα δει και τη σκιά του πολέμου… μια σκιά που δεν έπαψε λεπτό να με ακολουθεί όλα αυτά τα χρόνια, σκίαζε κάθε μου σκέψη μέρα και νύχτα… κι ίσως το σκοτεινό περίγραμμά της να βαραίνει και κάποιες από τις σελίδες τούτου του βιβλίου…».

Σχετικά με την πλούσια παραγωγή διηγημάτων στις μέρες μας, θα παρατηρούσαμε ότι η κριτική κάνει συνήθως τις δικές της επιλογές ανάλογα με τους στόχους και τα κριτήρια που θέτει, αρκεί να είναι σαφή. Όσο για τους «Κανόνες» του είδους, ας αφήσουμε τον προσφάτως εκδημήσαντα σημαντικό διηγηματογράφο μας Χριστόφορο Μηλιώνη να πάρει το λόγο: «Οι «Κανόνες», αυτό το νεοεισαχθέν και ύποπτο φιλολογικό υποπροϊόν, είναι τόσο περισσότερο ύποπτοι ή αυθαίρετοι, όσο περισσότερο συντάσσονται από άτομα ή ομάδες, εντεταλμένες συνήθως, που διεκδικούν «κύρος». Και φυσικά δεν έχουν καμιά σχέση με τους αλεξανδρινούς Κανόνες που περιλάμβαναν χαρακτηριστικά κλασικά έργα με προορισμό τη διδασκαλία τους. Ο Καβάφης μίλησε με τρόπο καίριο για την ατομική συμβολή στην τέχνη, στο ποίημά του «Το πρώτο σκαλί». Αλλά ακόμα κι αυτό είναι δύσκολο να προσδιοριστεί. Μόνος αδέκαστος – αλλά όχι αλάνθαστος – κριτής είναι ο χρόνος» (Από τη μελέτη του Χ. Μηλιώνη Το διήγημα, Εκδ. Σαββάλας, 2002).

Νένα Κοκκινάκη