Η δικαιοσύνη ως φραγμός στην αυθαιρεσία της εκτελεστικής εξουσίας

Fiat justitia et pereat mundus

Η δικαιοσύνη υψώνει έθνος. Η δε αμαρτία είναι όνειδος των λαών

Παρ. 14:34

 

Βάθρον Πολίων ασφαλές δίκα
Πίνδαρος

 

Υποχρεωτικά πριν μιλήσω για τη Δικαιοσύνη και το ρόλο της και την ενδεχόμενη αυθαιρεσία της εκτελεστικής εξουσίας πρέπει να πω λίγα λόγια:

α) για τη διάκριση των εξουσιών ή των λειτουργιών της πολιτείας.

β) για τη σημασία και το ρόλο της ανεξαρτησίας της Δικαιοσύνης.

Ύστερα μπορούμε να μιλήσουμε για το πώς μπορεί η δικαιοσύνη να λειτουργήσει ως φραγμός στην αυθαιρεσία των οργάνων της εκτελεστικής εξουσίας, που δυστυχώς λαμβάνει χώρα και στις ευνομούμενες δημοκρατικές πολιτείες, και στα κράτη δικαίου όπως χαρακτηρίζονται, σε αντίθεση με τα αστυνομικά κράτη ή φασιστικά και ολοκληρωτικά καθεστώτα.

 

ΔΙΑΚΡΙΣΗ ΕΞΟΥΣΙΩΝ

Ο Αριστοτέλης προβαίνει σε μια οντολογική διαπίστωση:

«Εστί δη τρία μόρια των πολιτειών πασών… εν μεν τι το βουλευόμενον περί των κοινών, δεύτερον δε το περί τας αρχάς… τρίτον δε τι το δικάζον». Πολιτικά IV (1279β 37, 1289α3). Δηλ. στις πολιτείες υπάρχουν τρεις εξουσίες: η νομοθετική, η εκτελεστική και η δικαστική.

Ο Τζων Λοκ και κυρίως ο Μοντεσκιέ στο περίφημο έργο του «De l’ lspit de lois» - Περί του πνεύματος των Νόμων, προβαίνει σε μια δεοντολογική διάκριση αλλά και οιονεί ουτοπική. Στα κράτη πρέπει να υπάρχουν τρεις ανεξάρτητες λειτουργίες ή εξουσίες για να μπορεί «η εξουσία να αναχαιτίζει την εξουσία».

Η διάκριση των εξουσιών ή λειτουργιών του κράτους υπάρχει σε όλα τα δημοκρατικά πολιτεύματα, γιατί έτσι διασφαλίζεται η ελευθερία των πολιτών, καθόσον η συγκέντρωση περισσοτέρων εξουσιών στα χέρια ενός προσώπου ή ενός οργάνου οδηγεί στην κατάχρηση και στην αυθαιρεσία της εξουσίας.

Ήδη στο Σ. 75/86 και στο άρθρο 26 ορίζεται

1. Η Νομοθετική λειτουργία – ασκείται από την Βουλή + Πρόεδρο Δημοκρατίας

2. Η εκτελεστική λειτουργία από την Κυβέρνηση + Πρόεδρο Δημοκρατίας + τη Δημόσια Διοίκηση

3. Η δικαστική λειτουργία από τα δικαστήρια της Χώρας

 

Με άλλα λόγια η νομοθεσία έχει έργο της την θέσπιση κανόνων δικαίου που ρυθμίζουν την κοινωνική διαβίωση.

Η εκτελεστική εξουσία έχει έργο της την υλοποίηση αυτών των κανόνων δικαίου που ψηφίζει η νομοθετική, και την άσκηση της πολιτικής και της διοίκησης.

Και η Δικαιοσύνη ή Δικαστική λειτουργία έχει έργο της την απονομή της δικαιοσύνης, ήτοι την επίλυση διαφορών μεταξύ προσώπων, η οποία ανατίθεται στα δικαστήρια που σημειωτέον αποφασίζουν εν ονόματι του Ελληνικού λαού, σύμφωνα με την αρχή της λαϊκής κυριαρχίας.

Αυτά όλα, σε ένα κράτος δικαίου, όπου ο λαός θεσπίζει έμμεσα το Σύνταγμα και εκλέγει τους αντιπροσώπους του στη Βουλή. Βέβαια υπάρχει αναπόφευκτα και διασταύρωση.

 

ΔΙΑΣΤΑΥΡΩΣΗ ΤΩΝ ΕΞΟΥΣΙΩΝ Ή ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΩΝ

Υπάρχει υποχρεωτικά, διότι:

1. Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας είναι όργανο τόσο νομοθετικό όσο και εκτελεστικό, κατά τα ανωτέρω.

2. Οι νόμοι ψηφίζονται από τη βουλή, αλλά νόμοι θεσπίζονται και από τους υπουργούς κατά νομοθετική εξουσιοδότηση. Άρα και οι υπουργοί στα πλαίσια των αρμοδιοτήτων τους ασκούν νομοθετικό έργο.

3. Η βουλή ψηφίζει τον προϋπολογισμό του κράτους, έργο όπερ ανήκει στη σφαίρα της εκτελεστικής εξουσίας.

4. Τα νομοσχέδια τα φέρνει στη βουλή προς ψήφιση η κυβέρνηση, η οποία λόγω της πλειοψηφίας της επιτυγχάνει την ψήφισή τους. Άρα, η κυβέρνηση, η εκτελεστική εξουσία ασκεί το μεγαλύτερο ποσοστό νομοθεσίας.

5. Η βουλή ασκεί ποινική δίωξη κατά των υπουργών όταν βαρύνονται με κατηγορίες.

Στο Κράτος Δικαίου όπως προϋποτίθεται στο Ελληνικό Σύνταγμα υπάρχουν εκτός από την διάκριση των εξουσιών (αρ. 26 Σ)

1. Η Αρχή της νομιμότητας της διοίκησης (αρ. 95 Σ και 50) που σημαίνει ότι πρέπει να λειτουργεί σύμφωνα με το νόμο.

2. Το Δικαίωμα Παροχής δικαστικής προστασίας (αρ. 20 §1).

3. Το Δικαίωμα της ακρόασης (§2) και ο Συνταγματικός έλεγχος των νόμων.

 

ΡΟΛΟΣ ΚΑΙ ΕΡΓΟ ΤΗΣ ΕΚΤΕΛΕΣΤΙΚΗΣ ΕΞΟΥΣΙΑΣ

Η εκτελεστική εξουσία με τα όργανά της, Υπουργούς (=Υπό + έργον) και τα ατομικά ή συλλογικά όργανα (Δημόσιους υπαλλήλους) έχει έργο της την α) εφαρμογή των νόμων και β) τη διεύθυνση των κρατικών υποθέσεων και γ) την διασφάλιση της εσωτερικής και εξωτερικής νομιμότητας και ασφάλειας με αστυνομικές και στρατιωτικές δυνάμεις (manu militari).

Ωστόσο στην εκτελεστική εξουσία περισσότερο από τις άλλες δύο ελλοχεύει η αυθαιρεσία ή η τάση και ροπή προς αυθαιρεσία.

 

Α. Διοικητική Νομοθεσία ή Διοικητικές Πράξεις, οι Υπουργικές Αποφάσεις που μπορεί να εμπεριέχουν στοιχεία μη νομιμότητας Συνταγματικής και άρα αυθαιρεσία. Ο Ανάχαρσις μας υπενθυμίζει από την αρχαιότητα ότι οι νόμοι κατασκευάζονται έτσι, ώστε, να συλλαμβάνονται στον ιστό τους – σαν τον ιστό της αράχνης – μόνον οι μικροί και άσημοι και όχι οι πλούσιοι και οι ισχυροί όπως τα γεράκια και οι αετοί που σχίζουν τον ιστό.

Β. Οι νόμοι μπορεί να μην εφαρμόζονται ισοτίμως προς πάντας αδιακρίτως. Ή, να εφαρμόζονται μεν, αλλά κατ’ επιλογήν, ανάλογα με την αρέσκεια ή απαρέσκεια του πολίτη έναντι του κρατικού οργάνου. Ή να παραβιάζονται τα ατομικά δικαιώματα που προστατεύονται από το Σύνταγμα, ή να φαλκιδεύονται κοινωνικά δικαιώματα που κατακτήθηκαν με πολύ αγώνα και αίμα – τα παραδείγματα πάμπολλα.

Πρόσφατο και εν πολλοίς κραυγαλέο: τα μνημόνια και οι παρενέργειές τους, οι διατάξεις των οποίων θεωρούνται αντισυνταγματικές, όπως π.χ. μη νόμιμες περικοπές συνταξιούχων από το Ενιαίο Ταμείο Επικουρικής Ασφάλισης και Εφάπαξ Παροχών (ΕΤΕΑΕΠ) εφόσον δεν τηρήθηκε ο εκτελεστής ούτε ο ενιαίος κόφτης επί της σύνταξης και έτσι, παρά την ύπαρξη νόμου, έγιναν παράνομες παρακρατήσεις.

Για να μιλήσουμε για το φραγμό της δικαιοσύνης έναντι της εκτελεστικής εξουσίας, προϋπόθεση της ανάσχεσης της αυθαιρεσίας της εκτελεστικής λειτουργίας είναι η ανεξαρτησία της δικαιοσύνης. Κατ’ αρχάς πρέπει να πούμε δυο λόγια για το τι είναι ο δικαστής και τι έργο επιτελεί.

Ο Δικαστής = Ο Διχαστής, μοιράζει τη διαφορά των διαδίκων, διότι ορθά κατά τον Αριστοτέλη δικαιοσύνη είναι η έκφραση της αρχής της μεσότητας.

Το δίκαιον μέσο τι αν ειη και

Μέσον άρα τι το δίκαιον, ειπέρ και ο δικαστής.

Από αυτή την αρχή της μεσότητας ως ουσίας της δικαιοσύνης και των οργάνων της που θα την απονέμουν, αποκλείεται το δικαστήριο α) να θέτει τους κανόνες με τους οποίους θα δικάσει, β) να δικάζει με επιλογή διατάξεων, γ) να προσδιορίζει το ίδιο το αντικείμενο της δίκης (τούτο το κάνει ο εισαγγελέας ή οι διάδικοι σύμφωνα με την πολιτική δικονομία), δ) να διαμορφώνει κρίση πριν διεξαχθεί η δίκη με υλικό ξένο από το υλικό και τα στοιχεία της δίκης.

Ήδη το αρ. 6 §1 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης Δικαιωμάτων του Ανθρώπου ορίζει ότι, ο καθένας δικαιούται να κριθεί η υπόθεσή του από αμερόληπτο δικαστήριο και ανεξάρτητο. Το Σύνταγμα περιέχει 4 διακηρύξεις για την κατοχύρωση της ανεξαρτησίας των δικαστών:

α) Κανένας δεν στερείται ακούσια του φυσικού του δικαστή (αρ. 8)

β) Οι δικαστές υπόκεινται μόνο στο Σύνταγμα και τους Νόμους (αρ. 87).

γ) Οι δικαστές δεν είναι δημόσιοι υπάλληλοι αλλά λειτουργοί.

δ) Οι δικαστές είναι ισόβιοι.

 

Έχουμε να κάνουμε λοιπόν με

Α. Τη λειτουργική ανεξαρτησία των δικαστών αφού κατά την άσκηση των καθηκόντων τους υπόκεινται μόνο στο νόμο και το Σύνταγμα (87 §2) και στη φωνή της συνείδησής τους, που θα πρέπει να είναι διαμορφωμένη σύμφωνα με της αρχές της δικαιοσύνης και το δίκαιο. Άρα, δεν υπόκειται ο δικαστής σε οδηγίες, ή σε δεσμεύσεις νομολογίας και οφείλει να μην εφαρμόζει νόμους αντι-Συνταγματικούς (ΣΥΝ 93 §4).

Β. Προσωπική ανεξαρτησία των δικαστών που προϋποθέτει μεταξύ άλλων οικονομική ανεξαρτησία και αποδοχές ανάλογες με το λειτούργημά τους – όπως ορίζει το Σύνταγμα.

Γ. Ελεγκτικές θεσμικές εγγυήσεις της ανεξαρτησίας

όπως είναι ο έλεγχος δικαστικών αποφάσεων με

- Ένδικα μέσα

- Εξαίρεση δικαστικών εξ αιτίας υπόνοιας προσωποληψίας εις βάρος διαδίκου

- Ποινική και αστική ευθύνη των δικαστών (αγωγή κακοδικίας).

 

Το κύριο πρόβλημα που υπάρχει ακόμη είναι οι προαγωγές των δικαστών (αρ. 90 §5). Είναι ένα πολύ σημαντικό θέμα.

Αδυναμία του νομικού συστήματος είναι και οι μεταθέσεις που γίνονται μεν από το ανώτατο συμβούλιο, αλλά αυτό συγκροτείται από τον πρόεδρο και των εισαγγελέα του ανωτάτου δικαστηρίου οι οποίοι όμως επιλέγονται από την κυβέρνηση.

 

ΠΟΙΕΣ ΕΙΝΑΙ ΟΙ ΑΦΑΝΕΙΣ ΕΠΙΡΡΟΕΣ ΚΑΙ ΟΙ ΠΙΕΣΕΙΣ ΠΡΟΣ ΤΗ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ

Οι αφανείς επηρεασμοί της δικαιοσύνης είναι ένα υπαρκτό πρόβλημα μεγάλο.

Μερικοί τέτοιοι είναι οι επόμενοι:

- Η αφόρητη ψυχολογική πίεση που ασκούν τα Μ.Μ.Ε. και ηλεκτρονικά μέσα για κάποια πρόσωπα – αστέρες, ηθοποιούς, τραγουδιστές, ποδοσφαιριστές, όπου δικάζονται ως παραβάτες του κοινού ποινικού δικαίου.

- Το δέλεαρ της προαγωγής του δικαστή ανάλογα με τις προσωπικές πολιτικές επιλογές, και προτιμήσεις.

- Το δέλεαρ να είναι ο δικαστής φίλα προσκείμενος στην κυβέρνηση για να καταλάβει θέση βουλευτή επικρατείας ή νομικού συμβούλου, μετά τη συνταξιοδότησή του.

- Το δέλεαρ το ανομολόγητο, σε δίκες μεγαλεμπόρων ναρκωτικών κ.άλλ. όπου μετατρέπονται κατά τον Ησίοδο ήδη «άνδρες δωροφάγοι». Να θυμηθούμε ακόμη ότι σύμφωνα με τον σοφό Εκκλησιαστή «το δώρον διαφθείρει την καρδία» (Εκκλ. 7:7).

- Η υποστήριξη οργάνων της δικαιοσύνης υπέρ της πολιτικής εξουσίας για λόγους ευνόητους.

 

ΤΙ ΔΕΟΝ ΓΕΝΕΣΘΑΙ;

Το τι δέον γένεσθαι είναι ένα μεγάλο θέμα και πρέπει να γίνει με μια εμπεριστατωμένη δεσμίδα προτάσεων από ειδικούς νομομαθείς. Εγώ τολμώ εδώ μερικές σκέψεις – προτάσεις.

Α. Να καταργηθούν οι βαθμοί προέδρων και αντιπροέδρων των ανωτάτων δικαστηρίων και οι εξουσίες που τις συνοδεύουν, και η διοίκηση των δικαστηρίων να γίνεται μόνο από το Ανώτατο Δικαστικό συμβούλιο χωρίς την ανάμειξη της κυβέρνησης.

Β. Οι δικαστές να απαλλαγούν ή να αποβάλλουν Δημοσιοϋπαλληλική νοοτροπία που διακατέχει πλείστους όσους και να ενστερνισθούν το ήθος και τη βαρύτητα και την ευθύνη του δικαστή που προασπίζει τα δικαιώματα του ανθρώπου και ιδίως των μειονοτήτων.

Γ. Να μην εφαρμόζονται νόμοι αντισυνταγματικοί ως το Σύνταγμα ρητώς ορίζει.

Δ. Να γίνεται ταχεία απονομή της Δικαιοσύνης με τη χρήση των νέων τεχνολογικών εργαλείων. Αλλιώς έχουμε αρνησιδικία οιονεί. Ο σοφός Εκκλησιαστής μας υπενθυμίζει ένα χρόνιο πρόβλημα γνωστό από την εποχή του. «Επειδή η κατά του κακού απόφασις δεν εκτελείται ταχέως, δια τούτο η καρδία των υιών των ανθρώπων είναι έκδοτος εις το να πράττει το κακόν» (Εκκλ. 8:11).

Ε. Να ελέγχονται δικαστές για την κατάληψη των θέσεων όχι μόνο με βάση τα τυπικά προσόντα αλλά και με βάση το ήθος, την ηθοπαιδεία που διαθέτουν.

Έτσι η εξουσία θα αναχαιτίζει την εξουσία για να επανέλθουμε στον Μοντεσκιέ, αφού ζούμε δυστυχώς κατά γενικήν ομολογία σε δημοκρατίες της διαφθοράς. Έτσι η Δικαστική εξουσία θα αποτελέσει αποτελεσματικό φραγμό στην αυθαιρεσία της εκτελεστικής, διότι η εκτελεστική έχει την τάση, την ροπή να απλώνει την εξουσία της όπως και τα υγρά έχουν την τάση, την ροπή να απλώνουν και να καταλαμβάνουν κενό χώρο.

Η Ελληνική Δικαιοσύνη έχει να επιδείξει στο παρελθόν περικλεή παραδείγματα του πώς αντιστάθηκε στην επιβολή του θελήματος της αυθαιρεσίας της εκτελεστικής εξουσίας.

Ο Τερτσίτης και ο Πολυζωΐδης είναι φωτεινά παραδείγματα ανάσχεσης της επιβολής της δύναμης της πολιτικής εξουσίας.

Είναι γνωστό τοις πάσι ότι η ανεξαρτησία της δικαιοσύνης ενοχλεί τις κυβερνήσεις γιατί αυτές θέλουν να ελέγχουν τα πάντα. Βλέπουν τη δικαιοσύνη ως κατώτερη εξουσία και ως εργαλείο για την επίτευξη των σκοπών της. Όπως έλεγε και ο Μισέλ Φουκώ, οι κυβερνήσεις επιλέγουν συνήθως στην ηγεσία της δικαιοσύνης εκείνους που αν δεν θα είναι πειθήνια όργανά τους, τουλάχιστον, θα τους δημιουργούν τα λιγότερα προβλήματα.

Αλλά, εδώ, θα πρέπει να θυμηθούμε το τι έλεγε ο Βολταίρος. Το πόσο επικίνδυνος μπορεί να γίνει ο κακός πολιτικός, ο οποίος μετατρέπεται λόγω της εξουσίας του, σε κλέπτη του λαού. Έλεγε ο Βολταίρος:

Ο κακός πολιτικός, ο κλέπτης, είναι αυτός που με την πολιτική του, τις πράξεις και τις παραλείψεις του, κλέβει το μισθό σας, την εκπαίδευση, την υγεία σας και το μέλλον των παιδιών σας.

Τον κοινό κλέφτη τον πιάνει η αστυνομία ενώ τον πολιτικό τον συνοδεύει η αστυνομία και τον προστατεύει… Οι κακοί πολιτικοί και οι χειρισμοί τους οδήγησαν την Ελλάδα στο χείλος του γκρεμού.

Το Δημόσιο χρέος που χρωστά η χώρα μας, ανέρχεται σε 325 δισεκατομμύρια €. Επιμεριζόμενο σημαίνει 32.500 € κατ’ άτομον! Όπερ σημαίνει ότι στο μέλλον μια 3μελής οικογένεια χρωστά 3 x 32.500 € = 97.500 €.

 

Μέχρι τώρα δεν έχει δοθεί ικανοποιητική απάντηση πού πήγαν όλα αυτά τα χρήματα ώστε να δημιουργηθεί αυτό το τεράστιο χρέος που μας καταβαρύνει.

- Σε αλόγιστες παροχές για να εξασφαλίσουν οι εκάστοτε κυβερνώντες την επανεκλογή τους;

- Σε υπέρογκες αμυντικές δαπάνες;

- Σε υπέρογκες δαπάνες για την ολυμπιακή φιέστα;

- Σε μίζες πολιτικών;

 

Θα πρέπει όλοι μας να αντιληφθούμε για ποιον χτυπά η καμπάνα. Και όπως έλεγε ο Μάρκος Αυρήλιος «το τω σμήνει μη συμφέρον ουδὲ τη μελίσση συμφέρει».

Η Δικαιοσύνη μπορεί να αποδείξει όταν τα όργανά της λειτουργούν σωστά και ευσυνείδητα και αίρονται στο ύψος των περιστάσεων και ότι «δεν είναι δίκαιον το του κρείττοντος ξυμφέρον» αλλά το δίκαιον, διαπνέεται από τη δικαιοσύνη που είναι jus suum quique tribuendi (το απονέμειν εις έκαστον το ίδιον δίκαιον). Θα πρέπει λοιπόν να έχουμε προ οφθαλμών το fiat Justitia et pereat mundus (ας γίνει δικαιοσύνη και ας χαθεί ο κόσμος) και το Βάθρον Πόλεων – (Δημοκρατίας), Ασφαλής Δικαιοσύνη, του Πίνδαρου.